{"id":529018,"date":"2026-05-09T20:25:36","date_gmt":"2026-05-10T02:25:36","guid":{"rendered":"https:\/\/billieparkernoticias.com\/?p=529018"},"modified":"2026-05-09T20:25:36","modified_gmt":"2026-05-10T02:25:36","slug":"en-sonora-presidenta-sheinbaum-restituye-239-hectareas-a-pueblo-yaqui","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018","title":{"rendered":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui"},"content":{"rendered":"<p>*<br \/>\n09.08.2026 Sonora.- Como parte del Plan de Justicia para el Pueblo Yaqui, la presidenta Claudia Sheinbaum Pardo firm\u00f3 el decreto de restituci\u00f3n de 239 hect\u00e1reas correspondientes al rancho \u201cLa Matanza\u201d, en el municipio de San Ignacio R\u00edo Muerto.<\/p>\n<p>En esta regi\u00f3n sonorense, la primera mandataria record\u00f3 que el gobierno federal ha devuelto 45 mil 794 hect\u00e1reas desde el gobierno del presidente L\u00f3pez Obrador; esto significa una parte del territorio que pertenece a las comunidades originarias yaquis.<\/p>\n<p>Explic\u00f3 que este fin de semana tambi\u00e9n supervisa el Plan de Justicia para entregar la primera parte de la modernizaci\u00f3n del canal principal de Navojoa y un comedor para estudiantes ind\u00edgenas.<\/p>\n<p>La jefa del Ejecutivo federal destac\u00f3 que la Cuarta Transformaci\u00f3n reconoce la dignidad y la necesidad de justicia hist\u00f3rica de las comunidades originarias.<\/p>\n<p>Por ello, el Fondo de Aportaciones para la Infraestructura Social de Pueblos Ind\u00edgenas y Afromexicanos (Faispiam) es presupuesto federal que por primera vez reciben de manera directa, como parte de los derechos que ya reconoce el art\u00edculo 2 de la Constituci\u00f3n.<\/p>\n<p>Tras informar que contin\u00faa la entrega de tierras y las obras de agua potable, instruy\u00f3 a la Secretar\u00eda de Agricultura y Desarrollo Rural (Sader), Comisi\u00f3n Nacional del Agua (Conagua) y Comisi\u00f3n Nacional de Pesca (Conapesca) presentarse en la regi\u00f3n para trabajar con los pueblos en un plan de producci\u00f3n de trigo y otros alimentos.<\/p>\n<p>Asimismo, acudir\u00e1n autoridades para atender necesidades de vivienda, educaci\u00f3n y salud.<\/p>\n<p>La secretaria de Desarrollo Agrario, Territorial y Urbano, Edna Elena Vega Rangel, report\u00f3 que hoy la presidenta formaliza la entrega de 239 hect\u00e1reas y est\u00e1 proyectada la devoluci\u00f3n de siete mil 890 adicionales para sumar 53 mil 444 hect\u00e1reas.<\/p>\n<p>El director general del Instituto Nacional de los Pueblos Ind\u00edgenas (INPI), Adelfo Regino Montes, destac\u00f3 que el gobierno federal ha destinado 18 mil 356 millones de pesos al Plan de Justicia para el Pueblo Yaqui desde 2021.<\/p>\n<p>El beneficio es para 42 mil 200 habitantes de los municipios de Guaymas, San Ignacio R\u00edo Muerto, Cajeme, B\u00e1cum y Empalme, donde se ubican las comunidades de V\u00edcam Pueblo, P\u00f3tam, T\u00f3rim, Loma de Guam\u00fachil-C\u00f3corit, Loma de B\u00e1cum, R\u00e1hum, Hu\u00edrivis y Belem.<\/p>\n<p>Esto incluye obras como el Acueducto Yaqui, que mide 158 kil\u00f3metros y aporta nueve millones de metros c\u00fabicos; el distrito de riego 018 y su ampliaci\u00f3n, as\u00ed como agua potable para 53 comunidades de los ocho pueblos, el comedor escolar para ni\u00f1as y ni\u00f1os ind\u00edgenas de Bah\u00eda de Lobos, a lo que se suman cuatro casas y siete comedores escolares.<\/p>\n<p>Solamente en materia de tierra y territorio, la inversi\u00f3n federal es de 617 millones de pesos.<\/p>\n<p>Este 2026, los pueblos yaquis han recibido 26.2 millones de pesos de manera directa por parte de Faispiam; el a\u00f1o pasado, el fondo entreg\u00f3 23.4 millones.<\/p>\n<p>Tambi\u00e9n acompa\u00f1aron a la presidenta Sheinbaum: el gobernador de Sonora, Alfonso Durazo Monta\u00f1o; la secretaria de Bienestar, Leticia Ram\u00edrez Amaya; y el secretario de Infraestructura, Comunicaciones y Transportes, Jes\u00fas Antonio Esteva Medina.<\/p>\n<p>Igualmente, la subsecretaria de Reordenamiento Agrario e Inventarios de la Propiedad en Sedatu, Griselda Mart\u00ednez V\u00e1zquez; as\u00ed como los directores generales de: Conagua, Efra\u00edn Morales L\u00f3pez; Instituto Mexicano del Seguro Social (IMSS), Zo\u00e9 Robledo Aburto; Fideicomiso del Fondo Nacional de Fomento Ejidal (Fofonafe), Samuel Pe\u00f1a Garza; y Registro Agrario Nacional (RAN), Luis Cruz Nieva.<\/p>\n<p>Adem\u00e1s, el subdirector general de Infraestructura Hidroagr\u00edcola de Conagua, Aar\u00f3n Mastache Mondrag\u00f3n, y los gobernadores tradicionales de P\u00f3tam, Juan Saviva Amarillas; V\u00edcam Pueblo, Crisp\u00edn Hurtado Espinosa.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>* 09.08.2026 Sonora.- Como parte del Plan de Justicia para el Pueblo Yaqui, la presidenta Claudia Sheinbaum Pardo firm\u00f3 el decreto de restituci\u00f3n de 239 hect\u00e1reas correspondientes al rancho \u201cLa Matanza\u201d, en el municipio de San Ignacio R\u00edo Muerto. En esta regi\u00f3n sonorense, la primera mandataria record\u00f3 que el gobierno federal ha devuelto 45 mil&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":529019,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[29,18,19],"tags":[17712,17713,80],"class_list":["post-529018","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-las-protagonistas","category-noticias-de-ultima-hora","category-ellas-en-el-pais","tag-plan-de-justicia","tag-pueblo-yaqui","tag-sonora"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.7 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_MX\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"* 09.08.2026 Sonora.- Como parte del Plan de Justicia para el Pueblo Yaqui, la presidenta Claudia Sheinbaum Pardo firm\u00f3 el decreto de restituci\u00f3n de 239 hect\u00e1reas correspondientes al rancho \u201cLa Matanza\u201d, en el municipio de San Ignacio R\u00edo Muerto. En esta regi\u00f3n sonorense, la primera mandataria record\u00f3 que el gobierno federal ha devuelto 45 mil...\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Frontera Veracruz\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/share\/1CtNrbq7Bz\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-05-10T02:25:36+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Billie Parker Noticias\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Escrito por\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Billie Parker Noticias\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Tiempo de lectura\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"3 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018\"},\"author\":{\"name\":\"Billie Parker Noticias\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3b5b8f1e99acdc9e32ee42c7eef2af93\"},\"headline\":\"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui\",\"datePublished\":\"2026-05-10T02:25:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018\"},\"wordCount\":619,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"\",\"keywords\":[\"Plan De Justicia\",\"Pueblo Yaqui\",\"Sonora\"],\"articleSection\":[\"Las Protagonistas\",\"Noticias de \u00faltima hora\",\"Pa\u00eds\"],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018\",\"name\":\"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"\",\"datePublished\":\"2026-05-10T02:25:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#primaryimage\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?p=529018#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/\",\"name\":\"Frontera Veracruz\",\"description\":\"Noticias C\u00f3rdoba \u00b7 Orizaba \u00b7 Veracruz\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#organization\",\"name\":\"Frontera Veracruz\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/logo-header.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/06\\\/logo-header.png\",\"width\":600,\"height\":220,\"caption\":\"Frontera Veracruz\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/share\\\/1CtNrbq7Bz\\\/\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3b5b8f1e99acdc9e32ee42c7eef2af93\",\"name\":\"Billie Parker Noticias\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Billie Parker Noticias\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/fronteraveracruz.com\\\/?author=3\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018","og_locale":"es_MX","og_type":"article","og_title":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz","og_description":"* 09.08.2026 Sonora.- Como parte del Plan de Justicia para el Pueblo Yaqui, la presidenta Claudia Sheinbaum Pardo firm\u00f3 el decreto de restituci\u00f3n de 239 hect\u00e1reas correspondientes al rancho \u201cLa Matanza\u201d, en el municipio de San Ignacio R\u00edo Muerto. En esta regi\u00f3n sonorense, la primera mandataria record\u00f3 que el gobierno federal ha devuelto 45 mil...","og_url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018","og_site_name":"Frontera Veracruz","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/share\/1CtNrbq7Bz\/","article_published_time":"2026-05-10T02:25:36+00:00","author":"Billie Parker Noticias","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Escrito por":"Billie Parker Noticias","Tiempo de lectura":"3 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018"},"author":{"name":"Billie Parker Noticias","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#\/schema\/person\/3b5b8f1e99acdc9e32ee42c7eef2af93"},"headline":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui","datePublished":"2026-05-10T02:25:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018"},"wordCount":619,"publisher":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#primaryimage"},"thumbnailUrl":"","keywords":["Plan De Justicia","Pueblo Yaqui","Sonora"],"articleSection":["Las Protagonistas","Noticias de \u00faltima hora","Pa\u00eds"],"inLanguage":"es"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018","url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018","name":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui - Frontera Veracruz","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#primaryimage"},"thumbnailUrl":"","datePublished":"2026-05-10T02:25:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#breadcrumb"},"inLanguage":"es","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#primaryimage","url":"","contentUrl":""},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?p=529018#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"En Sonora, presidenta Sheinbaum restituye 239 hect\u00e1reas a pueblo yaqui"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#website","url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/","name":"Frontera Veracruz","description":"Noticias C\u00f3rdoba \u00b7 Orizaba \u00b7 Veracruz","publisher":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#organization","name":"Frontera Veracruz","url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/logo-header.png","contentUrl":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/logo-header.png","width":600,"height":220,"caption":"Frontera Veracruz"},"image":{"@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/share\/1CtNrbq7Bz\/"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/#\/schema\/person\/3b5b8f1e99acdc9e32ee42c7eef2af93","name":"Billie Parker Noticias","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/5f4260f6f8d7662d1d639b4ad29baab2b3768c8300be062ab97691f061e9207a?s=96&d=mm&r=g","caption":"Billie Parker Noticias"},"url":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/?author=3"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/529018","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=529018"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/529018\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=529018"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=529018"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fronteraveracruz.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=529018"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}